فرو بردن خشم از دیدگاه روایات و احادیث

 

متن حدیث:

«یَا عَلى أوُصیکَ بِوَصیَّة فَاحْفَظْهَا فَلاتَزالُ بِخَیْر مَا حَفِظْتَ وَ صیَّتى. یَا عَلىّ مَنْ کَظَمَ غَیْظَاً وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَى اِمْضائِه أَعْقَبَهُ اللّهُ یَوْمَ الْقیامَةِ أَمْناً، وَایمانَاً یَجِدُ طَعْمَهُ...;(1)

ترجمه:

اى على، سفارشى به تو مى کنم و آن را حفظ کن; زیرا اگر این سفارشم را حفظ کنى پیوسته در خیر و نیکى هستى. اى على، کسى که خشمش راـ که بتواند آن را انجام دهدـ فرو ببرد، خداوند در روز قیامت امنیت و ایمانى مى دهد که مزه اش را مى چشد.

شرح حدیث:

در این قسمت از وصیّت حضرت رسول(صلى الله علیه وآله)، یک سفارش بیشتر نیست و آن این که هر کس در حال توانایى اِعمال آن را فرو برد، خداوند نعمتى در دنیا و نعمتى در آخرت به او مى دهد: نعمت آخرت امنیّت، و نعمت دنیا ایمانى است که مزّه آن را مى چشد.
«کَظْمْ»ـ که در این جا آمده ـ در اصل به معناى محکم بستن سر مشک است; گویى وقتى انسان خشمگین مى شود، خشم از درون وجود انسان به بیرون فوران مى کند.
در این جا نکاتى است که به صورت پراکنده بیان مى کنم:

1)خشم و غضب یکى از عوامل مهم ایجاد گناه است:

گناهانى که انسان در موقع خشم مرتکب مى شود فراوان است; مثلاًتوهین و آزار مؤمن، آلودگى زبان به انواع گناهان و.... همچنین گاهى انسان به گناهانى دست مى یازد که نمى توان آن را کنترل کرد، یا از سر خشم عملى انجام مى دهد که در مدّت عمرش نمى تواند آن را جبران کند.
ازاین رو، بیشتر تصمیماتى که در حال عصبانیّت گرفته مى شود، ندامت و پشیمانى به همراه دارد بنابراین، باید انسان به خودش توصیه کند که بعداً تصمیم مى گیرم; زیرا در آن حالت، فکر انسان معتدل نیست و درست کار نمى کند و قدرت تشخیص مصالح و مفاسد را ندارد و از این رو بزرگان گفته اند: در حال عصبانیّت و خشم نه تصمیم، نه دستور و نه تنبیه. به عبارت دیگر، در چنین حالى هیچ عمل مهمّى انجام ندهید، بلکه مهم این است که تصمیم نگیرد و خودش را هم کنترل کند. البته کنترل نمودن خود در حال عصبانیّت کار مشکلى است، و از جمله چیزهایى که در کنترل این کار مؤثراست، ایجاد عوامل انصراف است; مثلاً از آن محلّى که هست دور شود، یا اگر در منزل عصبانى شده است بیرون برود. حتى گفته اند اگر انسان ایستاده است بنشیند، یا نشسته است، برخیزد و یا کمى آب بیاشامد. خلاصه در هر صورت، تغییر حال بدهد، حتّى اگر تغییر مختصرى در حال خودش بدهد مؤثّر است; مثلاً به صورتش آب بزند و یا سوره اى از قرآن تلاوت کند، تا وضع و مسیر را تغییر دهد. حتّى بعضى اوقات، انسان به اندازه اى خشمگین مى شود که براى فرو نشاندن آن چاره اى جز مشت کوفتن به دیوار ندارد تا عقده هایش خالى شود و در نتیجه خشم و غضبش روشن نشود. خشم شعله اى از آتشهاى شیطان و مهمترین ابزار ابلیس است. آنچه باید توجه داشت این است که خشم انسان را از حال طبیعى خارج مى گرداند; مثلاً آدمهایى را دیده ایم که در حالت عادّى، انسانهاى خوب و طبیعى هستند، ولى در زمان عصبانیّت همه چیز را به طرف مقابل پرت مى کنند، اصلاًآدم عادّى نیست، چون درآن حالت عوارض بسیارى در انسان دیده مى شود ومشکل هم این است که انسان درآن حالت عذر شرعى هم ندارد که بگوید مثلاً در حال خشم بودم، زیرا بیشتر قتلهایى که رخ داده در حال عصبانیّت بوده است،براى این که هیچ کس در حال خونسردى کارد بر نمى دارد سر کسى را ببرد.

2)خشم از خطرناکترین ابزارهاى شیطان براى انجام گناه است:

خود خشم از موهبتهاى الهى است که به نادرست و بد از آن استفاده مى شود، چرا که خشم عبارت است از: بسیج تمام نیروهاى بدن براى مقابله با مشکل; به عبارت دیگر خداوند خشم را در انسان آفریده است تا بتواند در مقابل تهاجمات از خودش دفاع کند، زیرا اگر در این حالت خونسرد باشد و نیروهاى بدنش بسیج نشود نمى تواند از خودش دفاع کند. بعضى مى گویند: انسان در حال عادّى حدود یک دهم نیروهایش آماده است ولى در حال عصبانیّت قدرتش ده برابر مى شود; یعنى تمام نیروهایش بسیج مى شوند، لذا مشاهده مى شود که بعضى آدمها در حال عادّى شُل و وِل هستند امّا در حال خشم و عصبانیّت پنج نفر هم از عهده او برنمى آیند و نمى توانند او را نگه دارند چرا که همه قدرت او بسیج شده است. لذا این چیزى را که خداوند در انسان آفریده از نعمتهاى اوست ولى باید در جاى خودش مصرف شود; به عبارت دیگر، خشم بر دو قسم است: خشم مذموم، خشم ممدوح و واجب.
در مقابل عاصیان و گناهکاران باید انسان غیرت شرعى داشته باشد و نباید با آنها بى تفاوت بود. آن روایت معروف که، خداوند عده اى از ملائکه ها را براى عذاب قومى فرستاد، ولى آنها مأموریت خویش را انجام نداده برگشتند و عرض کردند: بارالها ما در میان این قوم پیرمرد عابدى را دیدیم که در دل شب بیدار بود و عبادت مى کرد و ما نخواستیم آنها را نابود کنیم، چون آن پیرمرد در میان آنها بود. به آنها وحى شد که دوباره برگردید و آن آبادى را ویران کنید و آن پیرمرد را هم نابود کنید و بعد تعلیل در روایت: «لَمْ یَحْمَرَّ وَجْهُهُ لِغَضَب قَطُّ...;همین پیرمرد عابدى که در نیمه هاى شب عبادت مى کرد، حتّى یک بار هم صورتش سرخ نشده; یعنى براى رضاى خدا در مقابل گناهان خشمگین نشده و به رگ غیرتش بر نخورده است.
بنابر این، در جایى که باید امر به معروف و نهى از منکر نماید و خشمگین شود باید به آن وظیفه بپردازد و در مقابل گناهان از پاى ننشیند; چنین خشمى ممدوح و واجب است و از نظر اسلام، انسان بى تفاوت ارزشى ندارد و البته خشم نابجا نیز ناپسند است.

3) پاداش فرو برندگان خشم (=الکاظمین الغیظ):

الف) امنیت در روز قیامت: آیا اگر خداوند در روز قیامت ـ که به «یوم الحسرة»، «یوم البروز»، «یوم الخوف»، «یوم الوحشة الاکبر» و «یوم الفزع» معروف است ـ به انسان امنیّت بدهد بالاترین نعمت و موهبت است، چون اگر انسان تمام دنیا را داشته باشد ولى آرامش خاطر نداشته باشد، فایده اى ندارد، ولى اگر آرامش خاطر داشته باشد چیزى هم نداشته باشد در واقع همه چیز دارد.
ب) ایمان: درباره بعضى از گناهان آمده است که اگر انسان آنها را ترک کند، خداوند به او ایمانى مى دهد که در ذایقه اش نمایان مى شود; یعنى، این ایمان به صورت اعتقادى خشک نیست، بلکه چون شیرینى در ذایقه است و آن را احساس مى کند. این را به همه کس نمى دهند، بلکه به کسانى مى دهند که در مقابل نفس ایستادگى و مقاومت کرده اند; مثلاً، در کتاب «وسایل الشیعه» در باب «مقدّمه نگاه» روایتى داریم که، «کسى که چشمش به زن زیباى نامحرم بیفتد و فوراً چشمش را بر گیرد خداوند به اوایمانى مى دهدکه مزه آن را مى چشد».

خشم در روایات اسلامى:

1) امام صادق(علیه السلام) از حضرت رسول اکرم(صلى الله علیه وآله) روایت کرد که فرمود: «أَلْغَضَبُ یُفْسِدُ الاْیمانَ کَما یُفْسِدُ الْخَلَّ; خشم ایمان انسان را فاسد مى کند همان گونه که سرکه عسل را فاسد مى سازد».(2)
2) از امیر مؤمنان(علیه السلام) نقل شده که فرمود: «ایّاکَ وَالْغَضَبَ، فَأَوَّلُهُ جُنُونٌ وَآخِرُهُ نَدَمٌ; از خشم بپرهیزید که آغازش جنون و پایانش پشیمانى است»
3) حضرت رسول(صلى الله علیه وآله) فرمود: «لَیْسَ الشَّدیدُ بَالصّرْعَةِ، إِنَّماالشَّدیدُ الَّذى یَمْلَکُ نَفْسَه عِنْدَ الْغَضَبِ; نیرومند و قهرمان کسى نیست که در کُشتى رقیب خود را بر زمین زند، بلکه نیرومند کسى است که در موقع خشم مالک نفس خود باشد».(3)
4) امیر مؤمنان على(علیه السلام) فرمود: «أَلْغَضَبُ نارٌ مُوقَدَةٌ مَنْ کَظَمَهُ أَطفَأْها، وَ مَنْ أَطْلَقَهُ کانَ أَوَّلَ مُحْتَرَق بِها; غضب آتشى است مشتعل، کسیکه خشم خود را فرو نشاند، آن آتش را خاموش کرده است و آن کس که غضب را به حال خودش آزاد گذارد خود اوّلین کسى است که در شعله هاى آن خواهد سوخت».(4)
5) امام صادق(علیه السلام) فرمود: «أَلْغَضَبُ مِفْتاحُ کُلِّ شَرٍّ; خشم، کلید تمام بدیها و شرور است».(5)
6) على(علیه السلام) فرموده: «شِدَّةُ الْغَضَبِ تُغَیِّرُ الْمَنْطِقَ، وَ تَقْطَعُ مادَّةَ الْحُجَّةِ، وَتُفَرِّقُ الْفَهْمَ; خشم شدید چگونگى گفتار را تغییرمى دهد، و اساس استدلال را به هم مى ریزد، تمرکز فکر را از میان مى برد و فهم آدمى را پراکنده مى سازد».(6)
7) حضرت على(علیه السلام) فرمود: «أَعْدى عَدُوٍّ لِلْمَرْءِ غَضَبُهُ وَشَهْوَتُهُ، فَمَنْ مَلَکَهُما عَظُمَتْ دَرَجَتُهُ وَبَلَتْ غایَتُهُ، دشمن ترین دشمنان آدمى غضب و شهوت او است. آن کس که بتواند این دو غریزه سرکش را مهار کند و آنها را به فرمان خود درآورد، مقام عظیمى دارد و مى تواند به اوج انسانیت برسد».(7)
8) پیامبر خدا(صلى الله علیه وآله) فرمود: «إِذا غَضِبْتَ فَاسْکُتْ; هرگاه خشمگین شدى سکوت کن».(8)
9) از امام کاظم(علیه السلام) نقل شده که فرمود: «مَنْ کَفَّ غَضَبَهُ عَنِ النّاسِ، کَفَّ اللّهُ عَنْهُ غَضَبَهُ یَوْمَ الْقیامَةِ; هر کس خشمش را از مردم باز دارد، خداوند نیز در روز قیامت خشمش را از او باز خواهد داشت».(9)
10) پیامبر گرامى اسلام(صلى الله علیه وآله) فرمود: «إِذا غَضِبَ أَحَدُکُمْ، فَلَیَتَ وَضَّأْ بَالْماءِ الْبارِدِ، فَاِنَّ الْغَضَبَ مِنَ النّارِ; هرگاه یکى از شما خشمگین شد، با آب سرد وضو بگیرید، زیرا خشم از آتش است».(10)

پی نوشتها:

1. بحارالانوار، ج 74، ص 46.
2. بحار، ج 73، ص 267.
3. مجموعه ورام، ج 1، ص 122 .
4. فهرست غرر الحکم، ص 292 .
5. غررالحکم، ص 49 .
6. سفینة البحار، ج 2، ص 320 .
7. غررالحکم،ص498.
8. المحجّة البیضاء،ج5،ص308.
9. وسایل الشیعه،ج11،ص298.
10. المحجّة البیضاء، ج 5، ص 305.

پایگاه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(دامت برکاته)

منبع: نور پرتال

/ 2 نظر / 217 بازدید
www.indexagahi.com

تبادل لينک سريع براي همه - رنکينگ و بازديد سايت خود را افزايش دهيد وب سايت يا وبلاگ خود را ثبت کنيد http://www.indexagahi.com/link درج آگهي رايگان + ويترين شخصي و اختصاصي رايگان ايندکس آگهي زيبا و متفاوت

مامان نسترن

ممنونم .عالی بود